Orzechy laskowe to jedne z tych darów jesieni, na które wielu z nas czeka z niecierpliwością. Są owocami leszczyny, którą często spotykamy w naszych lasach, ale też chętnie sadzimy w ogrodach. Ich znakiem rozpoznawczym jest twarda, brązowa skorupka skrywająca smaczne, lekko słodkawe jądro o charakterystycznym aromacie. W kuchni cenimy je przede wszystkim za ich niesamowitą chrupkość i to, jak świetnie komponują się z czekoladą. Co ciekawe, orzechy laskowe smakują zupełnie inaczej na surowo, gdy mają delikatną skórkę, a inaczej po uprażeniu, kiedy nabierają głębi i niemal deserowego charakteru.
Skąd się biorą orzechy laskowe?
Leszczyna, z której zbieramy te smakołyki, towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Już w starożytności orzechy te były cenionym źródłem energii podczas długich zimowych miesięcy. Choć dziko rosnąca leszczyna jest pospolita w całej Europie, to większość orzechów, które kupujemy w sklepach, pochodzi z dużych plantacji. Królem produkcji jest Turcja, gdzie klimat sprzyja uprawie odmian o wyjątkowo dużych i smacznych owocach. W Polsce również mamy sporo sadów leszczynowych, a nasze rodzime orzechy są cenione za intensywny smak. Zbiory zaczynają się zazwyczaj na przełomie sierpnia i września, kiedy owoce same zaczynają wypadać z okryw. To właśnie wtedy są najświeższe i mają najwięcej naturalnego aromatu, który tak bardzo lubimy w domowych ciastach.
Wartość energetyczna i makroskładniki (na 100 g)
Wartość energetyczna: ok. 630 – 650 kcal
Białko: 14,5 – 15,5 g
Tłuszcz: 60,5 – 62,0 g
Węglowodany: 16,0 – 17,5 g
Błonnik pokarmowy: 9,5 – 10,0 g
Woda: 4,5 – 5,5 g
Orzechy laskowe są bardzo kaloryczne, głównie ze względu na wysoką zawartość tłuszczu, przy umiarkowanej ilości białka i niewielkiej ilości wody. Dzięki temu są twarde, dobrze się przechowują i nawet mała porcja jest sycąca.
Witaminy w orzechach laskowych (na 100 g)
| Witamina | Ilość |
|---|---|
| Witamina E | 15,0 – 16,5 mg (miligramy) |
| Witamina B3 (Niacyna) | 1,6 – 2,0 mg |
| Witamina B6 | 0,5 – 0,6 mg |
| Kwas foliowy | 110,0 – 115,0 µg (mikrogramy) |
| Witamina K | 13,5 – 14,5 µg |
| Witamina A | 1,0 – 3,0 µg |
W powyższym zestawieniu wyraźnie dominuje witamina E oraz kwas foliowy, podczas gdy zawartość witaminy A występuje w śladowej ilości.
Składniki mineralne w orzechach laskowych (na 100 g)
| Składnik mineralny | Ilość |
|---|---|
| Potas | 650,0 – 700,0 mg (miligramy) |
| Fosfor | 280,0 – 310,0 mg |
| Magnez | 155,0 – 170,0 mg |
| Wapń | 110,0 – 120,0 mg |
| Żelazo | 4,5 – 5,0 mg |
| Cynk | 2,3 – 2,6 mg |
Największy udział w profilu mineralnym ma potas, którego jest kilkaset razy więcej niż żelaza czy cynku.
Indeks DietaDnia (IDD)
IDD to system oceny produktów spożywczych opracowany przez serwis DietaDnia.pl. Jego celem jest szybkie i czytelne pokazanie, jak dany produkt wypada pod względem wartości odżywczej, sytości, zawartości białka, ilości cukru oraz praktycznego zastosowania w kuchni. Wynik prezentowany jest w skali od 0 do 10 punktów i pozwala w prosty sposób porównywać różne produkty między sobą oraz lepiej zrozumieć ich miejsce w codziennej diecie. Sprawdź, czym jest Indeks DietaDnia (IDD).
Co oznaczają kategorie IDD? (kliknij aby rozwinąć)
Wartość odżywcza – ogólna jakość żywieniowa produktu wynikająca z zawartości witamin, składników mineralnych oraz innych korzystnych składników odżywczych.
Sytość – zdolność produktu do zaspokajania głodu. W ocenie uwzględnia się m.in. zawartość błonnika, białka oraz gęstość odżywczą produktu.
Białko – ilość białka w produkcie i jego znaczenie w codziennej diecie.
Cukier – ilość cukru w produkcie. W tej kategorii niższa zawartość jest korzystniejsza, dlatego na radarze wartości bliżej środka oznaczają lepszy wynik.
Kuchnia – wszechstronność zastosowania produktu w gotowaniu.
Wynik IDD powstaje na podstawie analizy składu odżywczego produktu, jego gęstości odżywczej oraz praktycznego zastosowania w kuchni. Ocena opiera się na danych dietetycznych dostępnych w publicznych bazach żywieniowych oraz publikacjach naukowych. Każdy produkt oceniany jest w pięciu kategoriach: wartość odżywcza, sytość, zawartość białka, ilość cukru oraz zastosowanie kulinarne.
Radar przedstawia profil produktu w pięciu kluczowych obszarach oceny. Im dalej od środka wykresu znajduje się punkt w danej kategorii, tym wyższa jest ocena tej cechy. Dzięki temu można szybko zobaczyć mocne i słabsze strony produktu oraz łatwo porównać go z innymi składnikami diety. Należy jednak pamiętać, że indeks IDD ma charakter informacyjny i edukacyjny i nie stanowi porady medycznej ani dietetycznej.
*Średnia ważona oznacza, że końcowa ocena IDD nie jest zwykłą średnią z pięciu kategorii. Każda z nich ma inną wagę, czyli różny wpływ na wynik końcowy. Wartość odżywcza odpowiada za 30% oceny, sytość za 25%, zawartość białka za 20%, zastosowanie w kuchni za 15%, a ilość cukru za 10%. Ostateczny wynik powstaje poprzez połączenie tych ocen z uwzględnieniem ich znaczenia w ogólnej ocenie produktu.
Zastosowanie kulinarne
W naszych domach orzechy laskowe zazwyczaj pojawiają się w kontekście deserów i wypieków. Chyba każdy zna smak domowego ciasta z orzechami albo kruchych ciasteczek, w których ląduje posiekana leszczyna. Bardzo często dodajemy je do porannej owsianki lub musli, żeby dodać im trochę chrupkości i konkretnego aromatu. W polskiej kuchni świetnie sprawdzają się też jako dodatek do kutii czy świątecznych keksów, gdzie mieszają się z bakaliami i miodem. Fani domowych przetworów czasem robią z nich nalewki, a zmielone orzechy mogą posłużyć jako ciekawa baza do panierki, która nadaje mięsu zupełnie inny, orzechowy charakter.
Na świecie orzechy laskowe mają swoje stałe miejsce, zwłaszcza tam, gdzie produkuje się najlepsze słodycze. Włosi są mistrzami w ich wykorzystaniu – to przecież oni dali nam słynną pastę orzechowo-czekoladową oraz genialne lody o smaku gianduia. W Turcji, która jest potęgą orzechową, laskowce lądują w baklavie oraz wielu tradycyjnych deserach na bazie syropu cukrowego. Francuzi z kolei uwielbiają dodawać je do eleganckich makaroników oraz pralin, gdzie orzechy są karmelizowane i mielone na gładką masę. Nie można zapomnieć o kuchniach Bliskiego Wschodu, gdzie posiekane orzechy laskowe posypuje się na mięsne dania z ryżem, żeby przełamać ich teksturę czymś chrupiącym.
Jeśli lubisz eksperymentować, spróbuj wykorzystać orzechy laskowe w mniej oczywisty sposób. Genialnie smakują, gdy uprażysz je na suchej patelni i dodasz do sałatki z pieczonych buraków i sera koziego – ten kontrast smaków zawsze robi wrażenie na gościach. Możesz też przygotować domowe pesto, zastępując drogie orzeszki piniowe właśnie naszą laskową leszczyną, co nada sosowi bardziej ziemisty profil. Coraz modniejsze staje się też robienie z nich domowego masła orzechowego, które bez zbędnych dodatków smakuje o niebo lepiej niż to ze sklepu. Niektórzy mielą je na bardzo drobną mączkę, której używają zamiast bułki tartej do posypywania formy na ciasto. Inną ciekawą opcją jest dodanie pokruszonych orzechów do panierki camemberta – po usmażeniu tworzą pyszną, chrupiącą skorupkę.
Gdzie produkt raczej się nie sprawdzi
Orzechy laskowe mają bardzo dominujący smak, więc raczej nie pasują do potraw z delikatnymi owocami morza, jak małże czy krewetki, gdzie mogłyby całkowicie przykryć subtelny aromat morza. Zbyt duża ich ilość w lekkich zupach krem (np. z białych warzyw) może sprawić, że danie stanie się zbyt ciężkie i tłuste w odbiorze. Trzeba też uważać przy smażeniu – jeśli wrzucisz je na zbyt gorący tłuszcz i przypalisz, staną się gorzkie i po prostu popsują całą potrawę. Nie sprawdzą się też w sałatkach z bardzo wodnistymi warzywami, jeśli zostawisz je tam na dłużej, bo szybko stracą swoją główną zaletę, czyli chrupkość, i staną się gumowate. Warto też pamiętać, że całe orzechy mogą być problematyczne w daniach dla małych dzieci ze względu na ryzyko zadławienia.
Przechowywanie i na co zwracać uwagę przy zakupie
Aby orzechy laskowe jak najdłużej pozostały świeże, najlepiej trzymać je w chłodnym i ciemnym miejscu, najlepiej w szczelnym słoiku lub pojemniku. Jeśli kupujesz je w skorupkach, mogą tak leżeć nawet wiele miesięcy, bo natura sama dała im świetne opakowanie ochronne. Orzechy łuskane są bardziej wrażliwe i szybciej mogą zjełczeć przez kontakt z powietrzem, dlatego jeśli kupisz większą ilość, możesz je nawet zamrozić – w ten sposób zachowają smak na bardzo długo. Przy zakupie patrz przede wszystkim na to, czy orzechy nie są wysuszone i pomarszczone. Jeśli kupujesz te w skorupkach, potrząśnij nimi – jeśli środek "lata" i stuka o ścianki, oznacza to, że orzech jest stary i wysechł. Świeży laskowiec powinien wypełniać niemal całą swoją obudowę. Unikaj też orzechów z dziwnym, stępionym zapachem, bo to pierwszy znak, że tłuszcz w nich zawarty zaczął się psuć.
Źródła
Przy tworzeniu tego tekstu korzystaliśmy z następujących materiałów:
Skład witamin i minerałów został opracowany na podstawie bazy USDA FoodData Central.
Informacje o pochodzeniu i uprawie leszczyny sprawdziliśmy w Encyclopedia Britannica.
Dane o światowej produkcji i standardach jakości pochodzą z raportów FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa).
Pamiętaj, że wartości odżywcze są orientacyjne i mogą się różnić w zależności od tego, skąd pochodzi orzech i jak był przechowywany. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty.
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Tak, jest w pełni jadalna, ale bywa lekko gorzkawa. Jeśli chcesz się jej pozbyć, wystarczy podpiec orzechy w piekarniku przez kilka minut, a potem potrzeć je w czystej ścierce – skórka sama odejdzie.
Najwygodniej zrobić to w piekarniku nagrzanym do 180 stopni przez około 8-10 minut albo na suchej patelni na średnim ogniu. Trzeba je często mieszać, bo bardzo łatwo mogą się przypalić i stać się gorzkie.
W większości wypieków możesz nimi śmiało zastępować orzechy włoskie czy migdały. Pamiętaj jednak, że laskowe mają bardzo silny aromat, który może zmienić ostateczny smak ciasta bardziej niż np. migdały.
Zazwyczaj dzieje się tak, gdy złapią wilgoć z powietrza. Możesz spróbować je "uratować", wrzucając na chwilę do piekarnika – ciepło odprowadzi nadmiar wody i przywróci im chrupkość.
Oczywiście! Te prosto z drzewa są bardzo soczyste i mają delikatniejszy smak. Trzeba tylko sprawdzić, czy w skorupce nie ma małej dziurki – to znak, że do środka wprowadził się już nieproszony gość (słonik orzechowiec).
Świetnie dogadują się z serami pleśniowymi, pieczonymi warzywami korzeniowymi (marchew, pietruszka), a nawet z grzybami. Można je też dodać do domowego pesto zamiast orzeszków piniowych.
